13.02.2017

Kulturna baština - Antički mozaik i ranohrišćanska bazilika

Budva broji tri i po milenijuma. Onima koji „zarone“ u njenu prošlost predstoji dug put. Ali, i uzbuđenje koje prati hrabre i radoznale.

 

Pripremili:

Balša Gvozdenović

Jovana Jagetić

Sara Savić

BUDVA

Sazdana na temeljima antike, Budva predstavlja riznicu kulturne baštine. Prema mitu i legendi nastala je u 15. vijeku stare ere, dolaskom tebanskog kralja Kadma i njegove supruge Harmonije u krajeve, koji su već bili naseljeni domicilnim stanovništvom. Legenda kaže da je Kadmo napustio zavičaj tražeći svoju sestru Europu koju je prerušen u bika oteo Zevs. U toj potrazi boravio je u mnogim grčkim gradovima, da bi se po naredbi Delfijskog proročišta skrasio u Beotiji i tu osnovao čuvenu Tebu kojom je dugo vladao. Bogovi su mu ovdje za ženu podarili plavokosu Harmoniju, ćerku boga Aresa i boginje Afrodite. U dubokoj starosti, primoran da napusti Tebu, Kadmo sa Harmonijom na volovskoj zaprezi stiže u Iliriju, među Enhelejce, gdje osniva novi grad - Bouthoe. Budva je tako, kaže legenda, dobila ime po volovima koji su Kadma i Harmoniju doveli u ove krajeve (grčki: bous – vo).

Enhelejcima je prorečeno da će pobijediti svoje susjede Ardijeje ako Kadma izaberu za vođu. Kada su prihvatili taj Dionisov savjet, Kadmo je izvojevao pobjedu nad ovim ilirskim plemenom i zagospodario njihovom zemljom. Harmonija mu je tu rodila sina Iliriosa (Ilirija).

 

Za razliku od predanja, prvi pisani pomen Budve nalazi se u 5.vijeku stare ere kod starogrčkog pisca Sofokla, koji Budvu u svojoj tragediji „Oikles“, spominje kao „grad Ilirije“. Nakon ilirsko-rimskih Ratova, u 2. vijeku prije nove ere, Budva potpada pod vlast Rima. Konventi ili Opida bila su naselja koloniziranih rimskih građana, doseljenih u Ilirik. Među takvim naseljima se pominje i Butua.

 

 

ANTIČKI MOZAIK

 

Krajem 30-tih godina prošlog vijeka, tokom izgradnje starog hotela Avala, pronađeni su dijelovi rimske gradske vile „Villa Urbana“, a u njenoj osnovi i antički mozaik. Po stilskim karakteristikama, tehnici i figuralnim predstavama, podsjeća na podni mozaik iz rimskog kupatila iz antičke Ostije u Italiji. Figuralne predstave delfini i morska čudovišta, ukazuju na pretpostavku da je na kompletnom mozaiku predstavljena scena trijumfa boga Neptuna. Ovu pretpostavku nemoguće je dokazati jer centralni dio mozaika i pojedine figure na njemu nijesu u potpunosti očuvane.

 

 

Osnova mozaika je rađena bijelim teserama, odnosno kockicama bijele boje, dok su figure morskih stvorenja rađene crnim, a delfina, crvenkastim teserama. Prvi konzervatorski radovi na rimskom mozaiku izvedeni su 1986. godine, pod rukovodstvom prof. Vladimira Rašića, konzervatora „Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture“ tadašnje SFR Jugoslavije. Tom prilikom mozaik je više puta mijenjao lokaciju.Nakon dvadesetosam godina od podizanja mozaika, u junu 2014. godine, prvi put se sistematski pristupilo njegovoj konzervaciji. Tokom ovog projekta korišćena je Najmodernija tehnologija u konzervaciji mozaika. Vodilo se računa da cjeline ne budu prevelike Težine, kako bi se olakšalo prenošenje tj. manipulacija. U projektu su učestvovali „Centar za Konzervaciju i arheologiju Crne Gore“, „Centralni institut za konzervaciju u Beogradu“, „Republički zavod a zaštitu spomenika kulture – Beograd“ i JU „Muzeji i galerije Budve“. Radovi na konzervaciji trajali su 120 dana. Završeni su u avgustu 2014. godine nakon čega je mozaik privremeno izložen u crkvi Santa Maria in Punta u Starom gradu. Posjetili smo crkvu Santa Maria In Punta i uvjerili se da se radi o zaista vrijednom primjerku mozaika, koji je na žalost decenijama propadao u podrumima čekajući na konzervaciju. Ulazak u crkvu i susret sa mozaikom ostavio je na nas dubok utisak. Pred njegovim figuranlim predstavama osjetili smo duh prošlih vremena,umjetnosti i arhitekture kojoj su rimljani pridavali veliki značaj, a koja i danas izaziva divljenje.

 

R A N O H R I Š Ć A N S K A     B A Z I L I K A-

Goran Pajović, arheolog

 

Bazilika potiče s kraja petog, ili početka šestog vijeka. Patroni koji su gradili crkvene objekte u V i VI vijeku nove ere, činili su to iz svojih geopolitičkih razloga. Bazilika je više puta obnavljana, što govori o velikom uticaju koji je imala na lokalno stanovništvo. Po trenutnim saznanjima predstavlja najstariji hrišćanski sakralni objekat podignut na prostoru stare Budve. Ujedno je to i najveći sakralni objekat sagrađen unutar zidina Starog grada. Arhitektura bazilike ukazuje na to da su ovdje vršeni hrišćanski obredi. Činili su je tri broda i polukružna apsida na istoku. Ispod nje nađeno je nekoliko grobova. Imala je bunar koji je kratko bio u upotrebi. Arheološka istraživanja koja su uslijedila nakon zemljotresa 1979. godine, doprinijela su pronalaženju različitih elemenata enterijera i djelova kamenog namještaja unutar bazilike. Pronađeni ostaci ukazuju na to da je bazilika bila bogato opremljena. Stubovi, kapiteli, impostkapiteli, pregradne ograde, ukrasi, ciborijum, činili su unutrašnjost ovog velelepnog zdanja. Na pronađenim materijalima uoćljivi su razni oblici krstova, prikazi ljiljana i golubova.Iskopavanjem ostataka bazilike 1981. godine, nađeno je više partija mozaika na kom su uočljivi hrišćanski simboli. Mozaik je zauzimao centralni dio broda i apsidu crkve. Rađen je od krupnijih djelova lokalnog kamena, različitih boja, drugačijom tehnikom izrade u odnosu na antički mozaik. Njegova konzervacija otpočela je u junu prošle godine i još uvijek traje.

 

 

 

 

Svaki kulturni spomenik ima četri faze svog postojanja. Namjenu zbog koje je nastao, život kroz vrijeme, iskopavanje i današnje stanje. Četvrta faza za nas je najvažnija. Dužnost nam je, i obaveza, da kulturnu baštinu Starog grada i Budve prenesemo budućim generacijama u što boljem stanju. Ranohrišćanska bazilika je jedan od najznačajnijih spomenika naše kulture i iziskuje adekvatan tretman. To ujedno treba da bude cilj zajednice kojoj pripada.

 

Opojni miris proljeća i mora dočekao nas je pri izlasku iz muzeja. Isti onaj koji je vjekovima opijao stare Ilire, Grke, Rimljane i Slovene. Zamišljeni sjedosmo na kameni zid bazilike, evocirajući priču koju smo upravo čuli. Šum mora i talasa, pjesma ptica i proljećni zraci sunca, učiniše da se osjećamo kao da smo u raju.

Ako želiš da naučiš više o novinarstvu

Prijavi se za učešće u radionici

Kontakt